haalt talent boven water

Casus: Gemeente Almere

Wat kan ik van je leren in Almere?
Koploperkijken brengt verborgen kracht aan het werk

Toen de gemeente Almere ons vroeg een forumbijeenkomst te organiseren voor alle leidinggevenden, raakten we in gesprek over de belangrijkste doelstelling van het forum. Die werd verwoord in de vraag ‘hoe helpen we ons management te groeien naar het aanspreken van de verborgen kracht in de organisatie?’ Uitgangspunt in onze banadering van deze vraag: de nieuwe organisatie-visie en het bijbehorende nieuwe denken is al aanwezig en actief. Je moet het alleen weten te vinden.

De directie moet er zelf aan geloven

‘Als we er als organisatie naar toe willen groeien dat het vanzelfsprekend is dat we participeren in het werk op manieren die ons niet reduceert tot slechts functionaris, dan hebben we dat zelf eerst te zijn’, zo redeneerde het directieteam. En dus volgden er individuel teamgesprekken waarin ieder directieteamlid de moed vatte om openhartigheid te zijn over eigen en andermans unieke bijdrage aan de opdracht van de organisatie. Die bijdrage ging koploperschap heten: wat laat jij zien dat hier nog niet vertoond is? Wat kunnen we in die zin van jou leren?

Uniek nominatieproces

De forumbijeenkomst bleek de start van een nieuwe beweging in de gemeente: de koploperstrategie. Tijdens de bijeenkomst onderwierpen de deelnemers zich aan een speciaal procédé, waarin zij op hun beurt stil stonden bij wat dat eigenlijk is: je eigen koploperschap of onvervalste kwaliteit. Waar zie ik anderen, mezelf dingen doen die helemaal niet van me gevraagd worden, maar die achteraf gezien precies het goede antwoord vorm(d)en op de noodzaak van de situatie? Dan kom je echt in de buurt van wat je koploperschap kunt noemen. De bijeenkomst had als oogst: een door de forumbezoekers genomineerde grote groep mensen met (on-)opvallende, uitzonderlijke kwaliteiten.

Het ontstaan van een gilde

We ontwierpen voor deze groep genomineerden een workshop van een dagdeel, teneinde hun onvervalste kwaliteiten aan het licht te brengen. Het werd een memorabele ochtend, die nog veel teweeg zou brengen. In korte tijd waren de deelnemers op zo’n bijzondere manier met elkaar in gesprek en aan het werk, dat wij er bijna niet meer tussen konden komen. Het resultaat van deze ochtend was een groep mensen die zo enthousiast was, dat alle betrokkenen aan de slag wilden met de kwaliteiten die ze gevonden hadden. Het Koplopergilde was hiermee geboren. Een anecdote: toen één van de deelnemers na de workshop terug naar haar team ging, zei haar collega: ‘wat is met jou gebeurd? Je fluoriseert helemaal!’. Dat verbaasde haar in het geheel niet.

Aanstekelijke initiatieven, ter adoptie aangeboden

In de tijd die hierop volgde, gingen de gildeleden zich buigen over initiatieven die zij konden nemen om bepaalde organisatievraagstukken van een antwoord te voorzien. De opmerkelijkste vondsten werden gedaan, waarover na 4 jaar nog steeds wordt gesproken.

Hieronder enkele voorbeelden van genomen intitiatieven.
- de Masterclass Gunnen: er is een omgang met regels te vinden die dingen mogelijk maakt voor de bewoners van de stad, in plaats van de weg te versperren.
- de Mopperdokters: kritische kanttekeningen zijn een investering in de relatie – meldt ze! Bijvoorbeeld door een meldpunt in het leven te roepen en te onderzoeken wat er gedaan kan worden met de verschillende moppers
- het symposium Onderneem!: een praktisch pleidooi voor ondernemerschap binnen je functie
- de Pleziermeter: meet de mate van plezier en ga het gesprek met elkaar aan over de mate waarin het werk, de processen en de samenwerking bijdragen aan het geluk van de afdeling. Hoe geef je je werk vorm met een vrijwilligersspirit?

Dit zijn slechts enkele van de koploperinitiatieven, die stuk voor stuk praktische toepassingen hebben gekregen en daarmee beschikbaar zijn voor verdere toepassing bij verschillende vraagstukken in de gemeente.

Aanstekelijkheidsprincipe

Steevast geven zowel de huidige als de al eerder tot het gilde toegetreden leden aan dat de energie waarmee aan al deze bijzondere intiatieven wordt gewerkt, opmerkelijk is. En, belangrijker nog, zeer aantrekkelijk en aanstekelijk. Hoe kan dit nou toch? De mensen die het al wat langer ervaren, zeggen erover dat het te maken heeft met echt gezien worden in de organisatie. Dat ogenschijnlijk simpele feit heeft een legitimerende werking: ik mag er zijn en het wordt op prijs gesteld dat ik tevoorschijn kom, ook (juist?) met mijn eigen-aardigheden en eigen-wijsheid. Met het afschaffen van het oude idee dat echte originaliteit niet op prijs wordt gesteld op de werkplek, komt veel nieuwe energie vrij. Het is het soort van ruimte die eigen is aan creatieprocessen.

Koploperschap en de echte vragen van nu

Na een kleine vier jaar staat de gemeente stil bij wat de volgende stap zal zijn. Onder leiding van de gemeentesecretaris stellen we de vraag: hoe nemen we het koploperprincipe nog meer serieus in de organisatie? Het antwoord: door het te verbinden met de al dan niet spannende uitdagingen waar de gemeente nu voor staat. En dus ontwerpen we nu nieuwe toepassingen van deze principes, opdat we positieve bijdragen leveren aan de arbeidsmobiliteit en de meer structurele kan van het goede gesprek: functioneringsgesprekken, pvc-pop-gesprekken enzovoort. En dit is vast niet het einde, want: het kan in Almere!

Gedachtengoed: Het Wil Koploperschap

De term koploperschap werd ontwikkeld door Robert Coppenhagen. In samenwerking met hem bedacht Frans Sandbergen het concept dat ten grondslag lag aan de forumbijeenkomst. Na het forum ontwikkelde laatstgenoemde met de gemeente een geheel Almeerse gedaante van het begrip koploperschap, waarin de principes van Het Wil ook hun natuurlijke vormen vonden. In december 2010 verscheen het boek “Wat kan ik van je leren in Almere?” als exclusieve uitgave voor medewerkers van de gemeente Almere. Het werd geschreven door Frans Sandbergen, in nauwe samenwerking met koplopers van de gemeente.